Jan Buys Blog

Jan Buys Blog

Weidevogels op Eiland van Schalkwijk

SchalkwijkPosted by Jan Buys 25 Feb, 2015 23:10:27
De eerste kieviten zijn al weer voorzichtig aan het baltsen, nog geen grutto gehoord, maar dat is ws een kwestie van dagen. IN de vergaderzaaltjes in Houten, Tull en 't Waal en Schalkwijk is het de afgelopen weken aanzienlijk drukker geweest rond onze gevederde vrienden.

Zoals al eerder geschreven heeft de gemeente Houten tien ha gekocht die (als compensatie voor verloren gegaan biotoop tegen Houten aan, de Meerpaal) gekocht. Vorige week hebben we de Stichting Weidevogelbeheer Eiland van Schalkwijk opgericht die deze gronden gaat pachten en beheren. Het bestuur bestaat uit vijf enthousiastelingen (Jaap ten Boer, Arjen Vernooy, Esther Christenhuis, Peter Peek en ondergetekende). Grote aanjager van de aankoop, Tijmen Blokhuis en Ben de Kruijff helpen ons bij het feitelijke beheer. Wij zijn in gesprek met enkele enthousiaste boeren,waarvan er één straks het beheer gaat doen.

Al met al een mooie ontwikkeling en vooral een uitdaging: we moeten nu laten zien hoe goed weidevogelbeheer er uit ziet en dan moeten de vogels natuurlijk ook nog hun intrek op het land willen (blijven) nemen. De geschiedenis van het perceel is wel veelbelovend: het is al sinds jaar en dag één van de betere stukken weidevogelgebied.


Maar hiermee is nog geenszins zeker gesteld dat er over pak 'm beet tien jaar nog weidevogels broeden op het Eiland van Schalkwijk. Op moderne veehouderijbedrijven hebben ze het vaak moelijk en na dit jaar zijn er geen subsidies voor agrarisch natuurbeheer in dit deel van Utrecht meer.
Samen met de gemeente werken we daarom aan een Reddingsplan en in het kader daarvan hadden we (Sjerp Weima en ik vanuit de Weidevogelwerkgroep en Koen Helling van de gemeente Houten) een goed gesprek met vijf boeren die een modern bedrijf runnen èn daar ruimte willen (blijven) bieden aan weidevogels. In dit eerste gesprek was het vooral de motivatie proeven (proefde goed) en eerste ideeën uitwisselen. Die kwamen op tafel. Slim en flexibel goed inspelen op de aanwezigheid van vogels is daarbij de eerste rode draad. Tweede een goede samenwerking tussen vrijwilliger en boer. En een derde: proberen de koek groter te maken met gronden van Staatsbosbeheer en gemeente. Afwezigheid van subsidies heeft daarbij ook een voordeel: geen strakke regels en keurslijven.... Dit goede eerste gesprek krijgt een vervolg, in gesprekken en in het veld.

Vleermuizen op Limburgse kerken

Beesten en plantenPosted by Jan Buys 28 Sep, 2014 22:41:51
Al weer heel lang tellen we met een groepje mensen de vleermuizen die op de zolders en in torens van Limburgse kerken zitten (en een enkel landhuis). Doel is primair het wel en wee te volgen van de grijze grootoorvleermuis. Een soort die in Nederland de noordgrens van haar verspreidingsgebied bereikt (Limburg, Brabant, Zeeland). Nou daar gaat het goed mee. De aantallen nemen gestaag toe met dit jaar weer eens een record. Bij de tellingen zien we ook de gewone of bruine grootoorvleermuis, die meer algemeen is en die je in het hele land kunt vinden, op kerkzolders maar ook in holle bomen. Ook die waren dit jaar goed vertegenwoordigd, met als klappers de kerken in Ell en Swartbroek. Die liggen vlak bij elkaar en op korte afstand van het dal van de Tungelroyse Beek en het gebied de Krang. Kennelijk erg aantrekkelijk voor de bruine grootoortjes, in iedere kerk zat er een groep van 50!
Vorig jaar hebben twee studenten een aantal kerken waar we tot voor kort nooit kwamen bekeken op de aanwezigheid van vleermuizen. Dankzij dit voorwerk wisten we dat het zin had om een aantal kerken er bij te gaan pakken (Tungelroy, Stramproy, Neeritter en Thorn), met succes, de nodige grijze grootoortjes!
Meer noordelijk in Limburg waren de aantallen gewoontjes.

Met dank aan Paul, Neeltje, Bernadette, Martijn en Martijn.

Grijze grootoorvleermuizen op de kerkzolder van Ell







Doden katten wezels?

Beesten en plantenPosted by Jan Buys 21 Sep, 2014 22:40:01
Als bewoner van het buitengebied met twee katten krijgen we een selectieve steekproef langs van wat er zoal aan kleine zoogdieren in onze omgeving zit. Hoofdzakelijk veldmuizen, dit jaar ook regelmatig woelratten (waaronder melanistische) en af en toe konijnen, ratten en zo meer. Maar zouden onze katten ook in staat zijn wezels te doden?

Begin juli vond ik een verse dode wezel op onze oprit. Dit dier had een beet in de linker flank, met twee afdrukken van hoektanden die uitstekend van een kat kunnen zijn. Zie de foto's: het hele dier, de beet en de kop.

Ik heb het beestje gefotografeerd en begraven op een plek waar ik later het schedeltje kan terugvinden, de waarneming geregistreerd en het daar bij gelaten.....

Vanochtend (21 september) vond ik weer een dode wezel, dit keer in de voortuin en ik schat tenminste een dag of vijf dood, de maden waren al met hun werk bezig. Het lijkt erop dat deze wezel op dezelfde manier is doorgebeten, tenminste als je er van uit gaat dat bij die wond de ontbinding het snelst gaat. Zie de foto's: het hele dier en de kop (geen frisse foto's!)

Gezien beide vindplekken liggen onze katten erg voor de hand als dader. Maar wezels zijn bepaald niet voor de poes, het zijn pittige rovers, zeker gezien hun grootte. En onze katten lopen puntgaaf (en poeslief) rond, die hebben geen schrammetje opgelopen bij het eventuele gevecht. Opmerkelijk.

Ik ben heel benieuwd naar ervaringen van anderen met dit fenomeen....


PS 1. Het is bekend dat het niet echt goed gaat met de kleine rovertjes als de wezel. In de tien jaar dat we hier wonen heb ik in de directe omgeving tot deze twee er maar drie keer een gezien, dus het lijkt erop dat er meer zijn....

PS 2: met tien jaar kattenprooien wordt het tijd voor een artikeltje. Goed voornemen voor de winter.





Nieuwe lakens

Aan de LekdijkPosted by Jan Buys 29 Jun, 2014 23:28:18
Vannacht is het tweede kalf geboren: Trijntje 2, kalf van Freekje.

Dit filmpje laat zien hoe Trijntje wordt opgenomen in de groep, zo'n zes uur na haar geboorte..

Daarmee is het palet voor dit jaar weer compleet. Een dikke maand geleden verraste Rani ons al een week voor de uitgerekende datum met Wanica's Cas, een stevige en snelle jongen.



Mandy, onze oudste koe slaat een jaartje over, ze is uiteindelijk ook al waardevolle fokkoe en 11 jaar oud, dus mag het wel wat rustiger aan.

De 'oogst' is dus twee mooie zwarte lakenveldertjes, gezond en vlug, dus wat willen we nog meer (op dit gebied)..... Meer foto's staan hier.



Van schorre grutto's

Aan de LekdijkPosted by Jan Buys 15 Jun, 2014 23:47:53
Ik heb de luxe dat direct achter ons huis een perceel ligt wat laat (15 juni) gemaaid wordt vanwege de daar broedende weidevogels (nog wel, zie vorige blog).

Dat betekent dat de afgelopen 5 weken de hele dag grutto's, kieviten en in mindere mate tureluur en scholekster in de weer zijn met hun jongen. Als die in de buurt van de bewoning komen worden de ouders erg zenuwachtig en zitten ze nagenoeg continue alarmerend op heiningpaaltjes en dergelijke. Enkele keren zaten de jongen in ons hooiland en dan is iedere beweging op ons erf al verontrustend voor pa en ma grutto. Ze waken vanaf de schoorsteen of de hooiberg.

Eén had zich daarbij helemaal schor geschreeuwd, je hoort dat op dit filmpje.

Roofvogels konden steevast op een wolk grutto's en kieviten achter aan rekenen. Deze week een sperwer, die boven ons erf een visdiefje pakte..... Of een buizerd die gezamenlijk door kievit, tureluur en torenvalk achterna werd gezeten....
Inmiddels zijn alle grutto's weg, hun jongen zijn vliegvlug of 'op'gepredeerd. Ik heb de indruk dat het eerste het meeste het geval is. Mooi vroeg dit jaar, voor het maaien. Nog wat tureluurs met nagenoeg vliegvlugge jongen en kieviten in de mais zorgen nog voor activiteit.
Het weidevogelseizoen is daarmee weer redelijk succesvol voorbij, zo'n 8 gruttoparen, drie tureluurs en ergens rond de 10 kieviten en een stuk wat scholeksterparen heeft jongen grootgebracht.

Weidevogels bergafwaarts...???

SchalkwijkPosted by Jan Buys 24 Apr, 2014 23:01:01

Het is weer voorjaar en de grutto’s en tureluurs hangen in de lucht. Ogenschijnlijk niets aan de hand. Maar toch. De aantallen worden ieder jaar minder. Ook in de stukken van het Eiland van Schalkwijk waar het tot voor kort nog goed ging en waar de boeren behoorlijk rekening met hen houden. Daarbuiten is het beeld nog ongunstiger. Konden enkele jaren terug de bruine kiekendieven en buizerds nauwelijks ongestoord rondvliegen, nu poogt nog een enkele kievit ze te verjagen.

Alle tijd die we als vrijwilligers en geld dat de overheid in het behoud van de weidevogels steken lijkt zo dweilen met de kraan open.

Waar zit ‘m dat in? Voor een deel is dit natuurlijk gissen. Maar voor een deel ligt het er wel dik boven op:

· Intensiteit van het graslandgebruik. Eind april staat er een dik gewas op het land en dat gaat er dan af. Het gras is hoogproductief en weinig kruidenrijk, maaien en binnenhalen gaat met grote snelle machines. Nesten zoeken en afschermen heeft nauwelijks zin. Als de boer er netjes om heen maait is er vervolgens nauwelijks dekking en vreten voor de jonge pullen. En bij uitmaaien is de tijd tot de volgende snede te kort voor een succesvol vervolgbroedsel. Op maisakkers ligt het iets gunstiger, kieviten en scholeksters slagen er wel vaak in een legsel succesvol uit te broeden. Maar de vroege pullen komen uit in een kale woestijn met weinig vreten en dekking.

· Er ligt zo’n 100 hectare waar later gemaaid wordt: eerste helft juni. Toch is dat geen garantie op succes. Zo mag je binnen de beheersovereenkomst het grasland vernieuwen. De geschiktheid voor weidevogels is dan in één klap weg. Het is eerst kaal en vervolgens staat er een monocultuur van snelgroeiend gras op. Verder is de maaidatum begin juni aan de vroege kant, veel pullen zijn nog niet vliegvlug en moeten eerst het maaien zien te overleven en vervolgens aan dekking en vreten zien te komen, want in korte tijd is alles kaal.
Bovendien is dit over twee jaar afgelopen: de provincie heeft minder geld en stopt dat alleen nog in een klein aantal goede weidevogelgebieden. Aan de ene kant is het logisch prioriteiten te stellen, aan de andere kant teken je daarmee het doodvonnis voor de minder goede gebieden. De politiek van de tien kleine negertjes……

· Predatie zal ongetwijfeld een rol spelen. Kraaien, ooievaars. En mogelijk ook de vos, al heeft geen van ons weidevogelbeschermers er wel eens eentje óp de vogels’ gezien en weet ik uit eigen waarneming dat ganzen een veel makkelijker en ‘productievere’ prooi voor de vos zijn: één ganzennest is een halve week eten tegen een gruttonest een kwart dag.

Al met al is er jaar op jaar te weinig broedsucces in termen van jongen die vliegvlug worden. De populatie vergrijst dan en loopt in aantallen terug.

Maar er speelt meer: (planologische) ontwikkelingen.

· De uitbreiding van Houten bij de Meerpaal schoffelt een groot kerngebied weg. De gemeente heeft –heel lovenswaardig- budget uitgetrokken voor compensatie. Tot nu toe komt die moeizaam op gang. Recent lijkt daar verbetering in te komen, maar dan is het budget te beperkt om een voldoende groot gebied geschikt te houden voor weidevogels. Dat vergt dus aanvullende actie.

· De oefenstrook voor paragliding aan de Achterdijk mag tot nu toe alleen na het broedseizoen gebruikt worden. Men wil dat vervroegen. Omdat er weinig bekend is over het effect van paragliding op weidevogels is daar vorig jaar een onderzoek voor gestart. Dat is mislukt door ondeskundige uitvoering en door weinig geschikte onderzoeksmomenten: er moet gevlogen kunnen worden om het effect te bepalen en de daarvoor geschikte weersomstandigheden waren vorig jaar schaars. Eén ding werd wel duidelijk: de activiteit op de start- en landingsbaan is dusdanig dat weidevogels daaromheen de kuierlatten zullen nemen. Desondanks wil de gemeente de vliegperiode verruimen. Weliswaar onder voorwaarde dat er niet gevlogen mag worden als er vogels in de buurt zitten, maar of dat in de praktijk werkt? Gaat de gemeente wekelijks controleren of er vogels broeden?

· Vanuit Linieland wordt de recreatieve ontsluiting van Eiland van Schalkwijk verbeterd. Hartstikke goed. Maar dan moet er wel goed rekening gehouden worden met de verstoringseffecten die daar ook bij horen: de paden niet door goede weidevogelgebieden. Zo niet, dan kun je wel mooi wandelen of fietsen, maar valt er weinig meer te beleven.

Er zijn ook ontwikkelingen die een kans kunnen zijn:

· Het waterschap moet de waterberging in de polder Blokhoven vergroten. Dat kun je in de vorm van een plas doen, je kunt het ook verspreid door de polder doen met flauw oplopende taluds van sloten. Als je die dan extensief beheert heb je in ieder geval sterk verbeterde foerageermogelijkheden voor (weide)vogels. En kansen voor flora en andere fauna. Boeren vrezen dat dit ‘ganzenkwekerijen’ worden. Mits goed beheerd (als extensief (vochtig) grasland) is die kans klein. Een plas met rietkragen is veel eerder een ‘ganzenkwekerij’.

· Met het afvoeren van de agenda van ‘Schalkstad’ neemt de agrarische activiteit in het gebied weer toe. Omdat ook het melkquotum verdwijnt komen er melkveehouders bij en breiden de zittende melkveehouders uit. Dat kan standaard, dus met kiloknallers in het grasland (Engels en Italiaans raai) en in de tank (melk voor een marginale prijs). Maar het kan ook anders. Insteken op kwaliteit, samenwerken met andere producenten die al (deels) voor de lokale markt kiezen (Blokhovens varken, sommige fruittelers) en samen met de sterke alliantie van de Rijke weide (van Vogelbescherming Nederland) een economisch, sociaal èn ecologisch duurzamere bedrijfsvoering opzetten. Vergt een ander soort vakmanschap, boeren die dar één keer voor gekozen hebben vinden het vaak veel interessanter en uitdagender.

· Het beheer van de uiterwaarden blijft hangen tussen servet en tafellaken. Grote delen zijn aangekocht door Staatsbosbeheer en moeten ooit ‘procesnatuur’ worden. Maar omdat het nog geen aaneengesloten delen zijn is dat toekomstmuziek. En dat blijft het vooralsnog ook omdat de provincie verdere aankopen geschrapt heeft. Waren de uiterwaarden ooit rijk aan weidevogels, nu is het beheer niet agrarisch genoeg meer, de vegetatie verruigt. En de ecologisch winst die echte procesnatuur kan opleveren blijft uit. De resterende percelen zijn maisland, waar maar zeer beperkt weidevogels beschermd worden. En dan hebben we twee keer niks (te weinig). Een ander beheer, samen met een aantal boeren met de juiste instelling kan weer kansen bieden voor weidevogels inde uiterwaarden.

Geen van deze kansen leidt automatisch tot succes. Gezamenlijke actie van een aantal partijen is nodig: gemeente Houten, boeren (Agrarische natuurvereniging Kromme Rijnstreek), waterschap, recreatieschap. Clubs als de Milieuwerkgroep kunnen daar natuurlijk bij helpen. Als ik kijk naar de ambities van de gemeente dan ligt het voor de hand dat zij het initiatief neemt. Willen de miljoenen die nu geïnvesteerd worden vanuit de Nieuwe Hollandse Waterlinie enig rendement opleveren, dan is een aantrekkelijk Eiland van Schalkwijk cruciaal. Een vitale weidevogelpopulatie is daar een onmisbaar onderdeel van. En die heeft grofweg een 100-150 hectare optimaal beheerd grasland nodig met daar omheen tussen in stukken waar goed rekening met weidevogels gehouden wordt. Dat moet toch te organiseren zijn op het Eiland van Schalkwijk….. Als we nog een paar jaar wachten hoeft het niet meer, dan heeft de laatste grutto het licht uit gedaan…..





Veehouderij in Brabant

werkPosted by Jan Buys 09 Feb, 2014 22:49:48
Zo, al vijf maanden niet aan bloggen toegekomen en dat heeft heel veel te maken met het onderwerp van deze blog: het veehouderijbeleid in Brabant.

in mijn vorige blog over dit onderwerp (al weer bijna een jaar geleden) meldde ik al dat mijn rol lag bij het de wereld in krijgen van de Brabantse Zorgvuldigheidsscore Veehouderij. Nou dan heb je je handen vol... Nadat we een eerste versie vrij gegeven hadden (om er een steekproef mee uit te voeren) ging het los in de publiciteit en politiek. Toen we eenmaal een volgende bijgestelde versie gemaakt hadden, dankbaar gebruik makend van alle gevraagd en ongevraagd meedenken, begon het te landen. Zozeer zelfs dat er nu weinig discussie meer over is, over een dikke week stellen GS de eerste versie vast, komende dagen nog enkele kleinere punten oplossen en dan kunnen veehouders er mee aan de slag. Overigens als je de NVV moet geloven helpen we hier de veehouderij mee om zeep, maar dat is toch vooral de angst voor het nieuwe.

In het najaar kwamen daar de discussie over melkveehouderij en de aanpak van de overlast in de Peel en de Kempen bij. Dat heeft heel wat late uurtjes gekost, maar eind januari kwam er een akkoord, dat meteen al broos bleek. Afgelopen vrijdag stelden provinciale staten in een debat avn 14 uur het gehele beleid vast. Zie hier voor een goed verslag (vooral het filmpje). Of kijk op twitter via #zv2020 of #psbrabant.
Burgers en milieugroepen zullen weinig tevreden zijn met de genomen besluiten. De aanpak van de overlast is bij de gemeenten neergelegd (waar het ook hoort overigens), maar de resultaten uit het verleden geven weinig hoop voor de toekomst, ook al zijn er goede voorbeelden als Oirschot en Reusel De Mierden. Het beeld van de besluitvorming was toch weer: de boeren hebben de beste lobby.

Onderstaande foto (van mijn hand) is onderhand het beeldmerk van de hele discussie geworden.......

Landelijk gebied

late boerenzwaluwen

Aan de LekdijkPosted by Jan Buys 04 Oct, 2013 23:01:07
Het paartje boerenzwaluwen in onze koestal, 'ons paartje boerenzwaluwen dus', heeft dit jaar drie keer gebroed, 5, 4 en 4 jongen. Van het eerste broedsel ging er één jong over stuur, dus de teller staat op 12 jongen dit jaar. Het laatste broedsel vloog uit op 25 september. Hieronder rusten ze in het nest na hun eerste vliegdag.

Inmiddels zijn we anderhalve (warme) week verder en zijn de vier er nog steeds, terwijl de anders talrijk aanwezige andere boerenzwaluwen al vertrokken zijn. Hun ouders wellicht ook. Ze slapen nog steeds op en bij het nest.

Ik ben benieuwd wanneer zij vertrekken. Of ze er dan in slagen de wintergebieden te bereiken kom ik natuurlijk nooit te weten.....


Next »