Jan Buys Blog

Jan Buys Blog

Weidevogels op Eiland van Schalkwijk

SchalkwijkPosted by Jan Buys 25 Feb, 2015 23:10:27
De eerste kieviten zijn al weer voorzichtig aan het baltsen, nog geen grutto gehoord, maar dat is ws een kwestie van dagen. IN de vergaderzaaltjes in Houten, Tull en 't Waal en Schalkwijk is het de afgelopen weken aanzienlijk drukker geweest rond onze gevederde vrienden.

Zoals al eerder geschreven heeft de gemeente Houten tien ha gekocht die (als compensatie voor verloren gegaan biotoop tegen Houten aan, de Meerpaal) gekocht. Vorige week hebben we de Stichting Weidevogelbeheer Eiland van Schalkwijk opgericht die deze gronden gaat pachten en beheren. Het bestuur bestaat uit vijf enthousiastelingen (Jaap ten Boer, Arjen Vernooy, Esther Christenhuis, Peter Peek en ondergetekende). Grote aanjager van de aankoop, Tijmen Blokhuis en Ben de Kruijff helpen ons bij het feitelijke beheer. Wij zijn in gesprek met enkele enthousiaste boeren,waarvan er één straks het beheer gaat doen.

Al met al een mooie ontwikkeling en vooral een uitdaging: we moeten nu laten zien hoe goed weidevogelbeheer er uit ziet en dan moeten de vogels natuurlijk ook nog hun intrek op het land willen (blijven) nemen. De geschiedenis van het perceel is wel veelbelovend: het is al sinds jaar en dag één van de betere stukken weidevogelgebied.


Maar hiermee is nog geenszins zeker gesteld dat er over pak 'm beet tien jaar nog weidevogels broeden op het Eiland van Schalkwijk. Op moderne veehouderijbedrijven hebben ze het vaak moelijk en na dit jaar zijn er geen subsidies voor agrarisch natuurbeheer in dit deel van Utrecht meer.
Samen met de gemeente werken we daarom aan een Reddingsplan en in het kader daarvan hadden we (Sjerp Weima en ik vanuit de Weidevogelwerkgroep en Koen Helling van de gemeente Houten) een goed gesprek met vijf boeren die een modern bedrijf runnen èn daar ruimte willen (blijven) bieden aan weidevogels. In dit eerste gesprek was het vooral de motivatie proeven (proefde goed) en eerste ideeën uitwisselen. Die kwamen op tafel. Slim en flexibel goed inspelen op de aanwezigheid van vogels is daarbij de eerste rode draad. Tweede een goede samenwerking tussen vrijwilliger en boer. En een derde: proberen de koek groter te maken met gronden van Staatsbosbeheer en gemeente. Afwezigheid van subsidies heeft daarbij ook een voordeel: geen strakke regels en keurslijven.... Dit goede eerste gesprek krijgt een vervolg, in gesprekken en in het veld.

Weidevogels bergafwaarts...???

SchalkwijkPosted by Jan Buys 24 Apr, 2014 23:01:01

Het is weer voorjaar en de grutto’s en tureluurs hangen in de lucht. Ogenschijnlijk niets aan de hand. Maar toch. De aantallen worden ieder jaar minder. Ook in de stukken van het Eiland van Schalkwijk waar het tot voor kort nog goed ging en waar de boeren behoorlijk rekening met hen houden. Daarbuiten is het beeld nog ongunstiger. Konden enkele jaren terug de bruine kiekendieven en buizerds nauwelijks ongestoord rondvliegen, nu poogt nog een enkele kievit ze te verjagen.

Alle tijd die we als vrijwilligers en geld dat de overheid in het behoud van de weidevogels steken lijkt zo dweilen met de kraan open.

Waar zit ‘m dat in? Voor een deel is dit natuurlijk gissen. Maar voor een deel ligt het er wel dik boven op:

· Intensiteit van het graslandgebruik. Eind april staat er een dik gewas op het land en dat gaat er dan af. Het gras is hoogproductief en weinig kruidenrijk, maaien en binnenhalen gaat met grote snelle machines. Nesten zoeken en afschermen heeft nauwelijks zin. Als de boer er netjes om heen maait is er vervolgens nauwelijks dekking en vreten voor de jonge pullen. En bij uitmaaien is de tijd tot de volgende snede te kort voor een succesvol vervolgbroedsel. Op maisakkers ligt het iets gunstiger, kieviten en scholeksters slagen er wel vaak in een legsel succesvol uit te broeden. Maar de vroege pullen komen uit in een kale woestijn met weinig vreten en dekking.

· Er ligt zo’n 100 hectare waar later gemaaid wordt: eerste helft juni. Toch is dat geen garantie op succes. Zo mag je binnen de beheersovereenkomst het grasland vernieuwen. De geschiktheid voor weidevogels is dan in één klap weg. Het is eerst kaal en vervolgens staat er een monocultuur van snelgroeiend gras op. Verder is de maaidatum begin juni aan de vroege kant, veel pullen zijn nog niet vliegvlug en moeten eerst het maaien zien te overleven en vervolgens aan dekking en vreten zien te komen, want in korte tijd is alles kaal.
Bovendien is dit over twee jaar afgelopen: de provincie heeft minder geld en stopt dat alleen nog in een klein aantal goede weidevogelgebieden. Aan de ene kant is het logisch prioriteiten te stellen, aan de andere kant teken je daarmee het doodvonnis voor de minder goede gebieden. De politiek van de tien kleine negertjes……

· Predatie zal ongetwijfeld een rol spelen. Kraaien, ooievaars. En mogelijk ook de vos, al heeft geen van ons weidevogelbeschermers er wel eens eentje óp de vogels’ gezien en weet ik uit eigen waarneming dat ganzen een veel makkelijker en ‘productievere’ prooi voor de vos zijn: één ganzennest is een halve week eten tegen een gruttonest een kwart dag.

Al met al is er jaar op jaar te weinig broedsucces in termen van jongen die vliegvlug worden. De populatie vergrijst dan en loopt in aantallen terug.

Maar er speelt meer: (planologische) ontwikkelingen.

· De uitbreiding van Houten bij de Meerpaal schoffelt een groot kerngebied weg. De gemeente heeft –heel lovenswaardig- budget uitgetrokken voor compensatie. Tot nu toe komt die moeizaam op gang. Recent lijkt daar verbetering in te komen, maar dan is het budget te beperkt om een voldoende groot gebied geschikt te houden voor weidevogels. Dat vergt dus aanvullende actie.

· De oefenstrook voor paragliding aan de Achterdijk mag tot nu toe alleen na het broedseizoen gebruikt worden. Men wil dat vervroegen. Omdat er weinig bekend is over het effect van paragliding op weidevogels is daar vorig jaar een onderzoek voor gestart. Dat is mislukt door ondeskundige uitvoering en door weinig geschikte onderzoeksmomenten: er moet gevlogen kunnen worden om het effect te bepalen en de daarvoor geschikte weersomstandigheden waren vorig jaar schaars. Eén ding werd wel duidelijk: de activiteit op de start- en landingsbaan is dusdanig dat weidevogels daaromheen de kuierlatten zullen nemen. Desondanks wil de gemeente de vliegperiode verruimen. Weliswaar onder voorwaarde dat er niet gevlogen mag worden als er vogels in de buurt zitten, maar of dat in de praktijk werkt? Gaat de gemeente wekelijks controleren of er vogels broeden?

· Vanuit Linieland wordt de recreatieve ontsluiting van Eiland van Schalkwijk verbeterd. Hartstikke goed. Maar dan moet er wel goed rekening gehouden worden met de verstoringseffecten die daar ook bij horen: de paden niet door goede weidevogelgebieden. Zo niet, dan kun je wel mooi wandelen of fietsen, maar valt er weinig meer te beleven.

Er zijn ook ontwikkelingen die een kans kunnen zijn:

· Het waterschap moet de waterberging in de polder Blokhoven vergroten. Dat kun je in de vorm van een plas doen, je kunt het ook verspreid door de polder doen met flauw oplopende taluds van sloten. Als je die dan extensief beheert heb je in ieder geval sterk verbeterde foerageermogelijkheden voor (weide)vogels. En kansen voor flora en andere fauna. Boeren vrezen dat dit ‘ganzenkwekerijen’ worden. Mits goed beheerd (als extensief (vochtig) grasland) is die kans klein. Een plas met rietkragen is veel eerder een ‘ganzenkwekerij’.

· Met het afvoeren van de agenda van ‘Schalkstad’ neemt de agrarische activiteit in het gebied weer toe. Omdat ook het melkquotum verdwijnt komen er melkveehouders bij en breiden de zittende melkveehouders uit. Dat kan standaard, dus met kiloknallers in het grasland (Engels en Italiaans raai) en in de tank (melk voor een marginale prijs). Maar het kan ook anders. Insteken op kwaliteit, samenwerken met andere producenten die al (deels) voor de lokale markt kiezen (Blokhovens varken, sommige fruittelers) en samen met de sterke alliantie van de Rijke weide (van Vogelbescherming Nederland) een economisch, sociaal èn ecologisch duurzamere bedrijfsvoering opzetten. Vergt een ander soort vakmanschap, boeren die dar één keer voor gekozen hebben vinden het vaak veel interessanter en uitdagender.

· Het beheer van de uiterwaarden blijft hangen tussen servet en tafellaken. Grote delen zijn aangekocht door Staatsbosbeheer en moeten ooit ‘procesnatuur’ worden. Maar omdat het nog geen aaneengesloten delen zijn is dat toekomstmuziek. En dat blijft het vooralsnog ook omdat de provincie verdere aankopen geschrapt heeft. Waren de uiterwaarden ooit rijk aan weidevogels, nu is het beheer niet agrarisch genoeg meer, de vegetatie verruigt. En de ecologisch winst die echte procesnatuur kan opleveren blijft uit. De resterende percelen zijn maisland, waar maar zeer beperkt weidevogels beschermd worden. En dan hebben we twee keer niks (te weinig). Een ander beheer, samen met een aantal boeren met de juiste instelling kan weer kansen bieden voor weidevogels inde uiterwaarden.

Geen van deze kansen leidt automatisch tot succes. Gezamenlijke actie van een aantal partijen is nodig: gemeente Houten, boeren (Agrarische natuurvereniging Kromme Rijnstreek), waterschap, recreatieschap. Clubs als de Milieuwerkgroep kunnen daar natuurlijk bij helpen. Als ik kijk naar de ambities van de gemeente dan ligt het voor de hand dat zij het initiatief neemt. Willen de miljoenen die nu geïnvesteerd worden vanuit de Nieuwe Hollandse Waterlinie enig rendement opleveren, dan is een aantrekkelijk Eiland van Schalkwijk cruciaal. Een vitale weidevogelpopulatie is daar een onmisbaar onderdeel van. En die heeft grofweg een 100-150 hectare optimaal beheerd grasland nodig met daar omheen tussen in stukken waar goed rekening met weidevogels gehouden wordt. Dat moet toch te organiseren zijn op het Eiland van Schalkwijk….. Als we nog een paar jaar wachten hoeft het niet meer, dan heeft de laatste grutto het licht uit gedaan…..





Initiatievenmarkt Eiland van Schalkwijk

SchalkwijkPosted by Jan Buys 16 May, 2013 15:34:25
Gisteravond had de gemeente een initiatievenmarkt voor het Eiland van Schalkwijk georganiseerd. Je weet nog wel: de gemeente Houten wil via uitnodigingsplanologie een bloeiend, open en groen Eiland van Schalkwijk ontwikkelen. Zie ook eerdere blogs als deze en deze. Daarbij is het pionieren met uitnodigingsplanologie in de huidige juridische context en (bestuurs)cultuur.
Dat bleek ook weer bij twee van de drie pitches die de aftrap vormden: Goede plannen, gemotiveerde ondernemers, maar hoe krijgt men het geregeld. De gemeente is daarbij overigens van goede wil, maar grijpt nog wel eens mis waar het gaat om de benodigde kennis, houding en gedrag. En waar het gaat de tactiek. De strategie staat wel goed in de structuurvisie, operationeel komen er best wel goede plannen uit het gebied, maar vul je nu het tussenliggende tactische niveau in? Dat vergt actieve regie (door de gemeente of een ander orgaan met voldoende onafhankelijkheid, kennis en gezag) en die ontbreekt nog teveel.
Vervolgens waren er vier discussiegroepjes met een inspirerende voorbeeldondernemer van buiten het Eiland. IN de groep waar ik in zat was dat Jan Duijndam uit Middendelfland. Een gouden greep. Hij vertelde aanstekelijk hoe je je agrarische bedrijf helemaal opnieuw kunt uitvinden. Niet dat dat 1:1 gekopieerd moet worden door Schalkwijkse boeren, maar de manier van denk, daar gaat het om.

Al discussiëren begon er iets te ontstaan van ideeën voor samenwerking van enkele Schalkwijkse boeren, burgers (als ik) voor een nieuwe vorm van agrarisch ondernemen, met natuur -weidevogels!-, streekeigenheid en modern ondernemerschap als kernbegrippen. Bij voorkeur los van overheidssubsidies.

Aan de andere tafels (recreatie, streekproducten, energie) gebeurden gelijksoortige dingen.

Kortom, er is een voedingsbodem voor de gewenste ontwikkeling op het Eiland van Schalkwijk. Nu dat verder krijgen. de gezamenlijkheid van onderop, de Schalkwijkers, is een stapje verder gekomen. Als met name de gemeente er nu in slaagt deze goed te begeleiden en ondersteunen dan zou het zo maar wat kunnen gaan worden.....




Paragliding uit de bocht

SchalkwijkPosted by Jan Buys 20 Apr, 2013 22:29:29

Sinds 2009 kan er met zogenoemde paragliders gevlogen worden aan de Achterdijk. Dit mag alleen buiten het broedseizoen en de winterperiode om respectievelijk de broedende weidevogels en pleisterende wintergasten (ganzen, etc) niet te verstoren. Deze vergunning is na de nodige discussie en een gerechtelijke uitspraak tot stand gekomen.

In 2011 heeft de gemeenteraad van Houten de wethouder opgedragen te onderzoeken of er toch ook in het voorjaar gevlogen kan worden, want dat willen de paragliders graag: dan kunnen zij oefenen voor het echte werk in de vakantie in het buitenland. Omdat er niets bekend is over de interactie tussen paragliders en broedende (weide)vogels is er afgesproken een onderzoek op te zetten. De gemeente betaalt dat en niet de initiatiefnemer, opmerkelijk genoeg. Vanuit de milieuwerkgroep en weidevogelwerkgroep hebben we meegedacht over de opzet van het onderzoek. De vraag is of het vliegen het broedsucces van weidevogels vermindert.

Er mag beperkt gevlogen worden: alleen als er onderzoekers in het veld zijn om de effecten te registreren en als er verstoring optreedt wordt het vliegen stil gelegd. Ook mag er tijdens de onderzoeksperiode maximaal 8 keer gedurende het broedseizoen gevlogen worden. Het onderzoek richt zich op de directe omgeving van de start- en landingsbaan en het vliegen moet dan ook tot die zone beperkt blijven. Omdat er in het voorjaar vooral geoefend wordt met opstijgen en landen zou dat geen probleem zijn.

Zondag 7 april was de eerste geschikte dag. Tegen de afspraken in ging Paragliding Holland meteen volle bak vliegen. Tientallen mensen op het perceel, tientallen schermen op de grond en in de lucht tot in de wijde omgeving. Tegelijk was het onderzoeksbureau maar met één onderzoeker aanwezig, die nooit alles kon overzien en was er geen goede nulmeting voorafgaand aan het vliegen uitgevoerd. Ofwel: zo ongeveer alles ging fout.

We hebben de gemeente hier op aangesproken. Op deze manier kunnen wij niet achter het onderzoek blijven staan. De gemeente heeft de nodige maatregelen genomen:
* Er mag tenminste twee weken niet gevlogen worden. Na twee weken wordt bekeken of er weer gevlogen kan worden.
* Er mogen niet meer mensen op het perceel zijn dan in de vergunning staat: 15 en er mag alleen dicht bij het perceel gevlogen worden.
* Het onderzoeksbureau voert een degelijke nulmeting uit en is met voldoende mensen in het veld.
Het mag duidelijk zijn dat we de eerstvolgende vliegdag kritisch gaan volgen……

Ondertussen op het Eiland van Schalkwijk

SchalkwijkPosted by Jan Buys 11 Feb, 2013 21:42:54
Op een aantal punten probeer ik namens de Milieuwerkgroep Houten de ontwikkelingen op het Eiland van Schalkwijk te beïnvloeden (of beter: bemoei ik mij er tegen aan). Die ontwikkelingen gaan allemaal niet meteen met de snelheid van het licht, maar zo nu en dan is er toch iets te melden.

Al geruime tijd bepleiten wij een betere positie van natuur en landschap in de ontwikkelingen op het Eiland van Schalkwijk. In eerste instantie vond de gemeente dat maar lastig, maar gaandeweg kwam men er achter dat het toch wel verstandig is dit te doen, omdat je anders per project allerlei ingewikkelde zaken met de flora- en faunawet en bezwaren over je afroept. Directe aanleiding was het verzoek van een boer en een paraglidervereniging de toegestane vliegperiode te verruimen naar het voorjaar. Dat is tot nu toe niet toegestaan uit voorzorg om verstoring van broedende (weide)vogels te voorkòmen. Maar of die verstoring daadwerkelijk optreedt is nooit onderzocht. Dat gaat dan nu gebeuren, door inderdaad in het broedseizoen enkele keren te vliegen en dit goed te volgen en begeleiden en dus als er verstoring blijkt op te treden daadwerkelijk stoppen.
Daarnaast laat de gemeente van het hele gebied de natuurwaarden in beeld brengen en een visie opstellen, zodat de meestal kleine initiatieven die de nieuwe economische toekomst van het Eiland van Schalkwijk vorm moeten geven daar al aan de voorkant op in kunnen spelen.

In het kader van de Nieuwe Hollandse Waterlinie worden allerlei elementen van die Linie aangepakt. Zo ook het werk aan de Groene Weg. Plannen hebben veelal een recreatieve / militair historische insteek en het is dan iedere keer weer je hart vast houden voor natuur en landschap. De plannenmakerij leek in dit opzicht heel aardig te verlopen. Met Staatsbosbeheer startten we het onderhoud van de hoogstamfruitbomen weer op (zie deze en deze eerdere blogs).
Groot was de verrassing toen de vergunningsaanvraag er lag: zo ongeveer alle hoofstamfruitbomen moesten tegen de vlakte. Dus in de pen geklommen met een aantal organisaties. Gemeente en Staatsbosbeheer reageerden hier heel open op en in een koud veld bezoek in november spraken we af dat het plan zou worden aangepast. Jurrie de Vos, de beheerder vna Staatsbosbeheer, dook er eens wat dieper in en kwam tot de conclusie dat de hoogstambomen uit zowel landschappelijk / ecologisch als (vooral) militair historisch opzicht karakteristiek zijn voor de Groene Weg. En dat er veel minder grondverzet nodig is om de oorspronleijke loopgraven weer 'op te halen'. Kortom: het plan gaat enigermate aangepast en met behoud van de hoogstambomen in de uitvoering. In eerste instantie zal het in het terrein nog wel schrikken zijn van het werk. Vervolgens gaan we het beheer op rij zetten. Kortom: het werk aan de Groene weg blijft een mooi intermezzo in de groene raaigrasvlakten van eht Eiland van Schalkwijk.



Per ballon over het Eiland van Schalkwijk

SchalkwijkPosted by Jan Buys 15 Sep, 2012 00:16:41
Op 13 september lukte het na een zestal keren uitstel door slechte weersverwachting om met de personeelsvereniging van Djessies werk de lucht in te gaan. Vanwege de windrichting stegen we niet in Utrecht op maar in Nieuwegein. Dat was voor ons ideaal, met een westnoordwesten wind dreven we vervolgens recht over het Eiland van Schalkwijk en ons eigen huis en landden we tussen Culemborg en Beusichem. Met prachtig licht een prachtige vlucht, zo'n zestien kilometer in een dik uur op 100-200 meter hoogte. Zie hier voor een fotoverslag, dat vertelt natuurlijk veel meer. En als je de smeuïge versie van de ballonvaartgeschiedenis wilt lezen, zie bijgevoegde pdf.


Groene weg vervolg(d)

SchalkwijkPosted by Jan Buys 01 Apr, 2012 23:37:02
Woensdag 28 maart met de Hoogstambrigade Utrecht weer een aantal oude hoogstamfruitbomen op het Werk aan de Groene Wegh onder handen genomen. krasse knarren die er nog wel even tegen aan kunnen...
We zijn weer een stukje opgeschoten maar nog geenszins klaar. Krijgt dus nog (meer dan één) vervolg.

Wel moeten we het plan De Nieuwe Hollandse Waterlinie en Staatsbosbeheer goed in de gaten houden: op de bestektekening stonden de meest vitale bomen als te vervangen door laanbomen... Dat zou nog eens kapitaalvernietiging zijn!

LTO verkenning Eiland van Schalkwijk

SchalkwijkPosted by Jan Buys 16 Mar, 2012 00:12:02
Vanavond presenteerde DLG de uitkomsten van een verkenning naar de wensen en mogelijkheden voor de landbouw as economische drager van een open en groen Eiland van Schalkwijk.

Er zijn drie typen bedrijven: bedrijven die willen groeien (meest grotere bedrijven die hun grond niet verkocht hebben) , bedrijven die het zo wel goed vinden en 'uitzingers'.Met name de eerste groep heeft behoefte aan grond, Waar de gemeente in haar structuurvisie verbreding en verduurzaming wil, is het animo daarvoor beperkt. Geldt ook voor agrarisch natuurbeheer. Wel is er belangstelling om de uiterwaarden in beheer te nemen van Staatsbosbeheer.

DLG en LTO presenteerden een nog slecht uitgewerkt idee om via een grondbank, waarin ook het eigendom van de projectontwikkelaars zou moeten komen, de grondmarkt weer in beweging te blijven. Men zal dit echt anders in elkaar moeten steken wil het gaan werken, de zaal was dan ook sceptisch.

In mei moeten de ideeen verder uitgewerkt zijn, dan volgt er meer.

Next »