Jan Buys Blog

Jan Buys Blog

Weidevogels bergafwaarts...???

SchalkwijkPosted by Jan Buys 24 Apr, 2014 23:01:01

Het is weer voorjaar en de grutto’s en tureluurs hangen in de lucht. Ogenschijnlijk niets aan de hand. Maar toch. De aantallen worden ieder jaar minder. Ook in de stukken van het Eiland van Schalkwijk waar het tot voor kort nog goed ging en waar de boeren behoorlijk rekening met hen houden. Daarbuiten is het beeld nog ongunstiger. Konden enkele jaren terug de bruine kiekendieven en buizerds nauwelijks ongestoord rondvliegen, nu poogt nog een enkele kievit ze te verjagen.

Alle tijd die we als vrijwilligers en geld dat de overheid in het behoud van de weidevogels steken lijkt zo dweilen met de kraan open.

Waar zit ‘m dat in? Voor een deel is dit natuurlijk gissen. Maar voor een deel ligt het er wel dik boven op:

· Intensiteit van het graslandgebruik. Eind april staat er een dik gewas op het land en dat gaat er dan af. Het gras is hoogproductief en weinig kruidenrijk, maaien en binnenhalen gaat met grote snelle machines. Nesten zoeken en afschermen heeft nauwelijks zin. Als de boer er netjes om heen maait is er vervolgens nauwelijks dekking en vreten voor de jonge pullen. En bij uitmaaien is de tijd tot de volgende snede te kort voor een succesvol vervolgbroedsel. Op maisakkers ligt het iets gunstiger, kieviten en scholeksters slagen er wel vaak in een legsel succesvol uit te broeden. Maar de vroege pullen komen uit in een kale woestijn met weinig vreten en dekking.

· Er ligt zo’n 100 hectare waar later gemaaid wordt: eerste helft juni. Toch is dat geen garantie op succes. Zo mag je binnen de beheersovereenkomst het grasland vernieuwen. De geschiktheid voor weidevogels is dan in één klap weg. Het is eerst kaal en vervolgens staat er een monocultuur van snelgroeiend gras op. Verder is de maaidatum begin juni aan de vroege kant, veel pullen zijn nog niet vliegvlug en moeten eerst het maaien zien te overleven en vervolgens aan dekking en vreten zien te komen, want in korte tijd is alles kaal.
Bovendien is dit over twee jaar afgelopen: de provincie heeft minder geld en stopt dat alleen nog in een klein aantal goede weidevogelgebieden. Aan de ene kant is het logisch prioriteiten te stellen, aan de andere kant teken je daarmee het doodvonnis voor de minder goede gebieden. De politiek van de tien kleine negertjes……

· Predatie zal ongetwijfeld een rol spelen. Kraaien, ooievaars. En mogelijk ook de vos, al heeft geen van ons weidevogelbeschermers er wel eens eentje óp de vogels’ gezien en weet ik uit eigen waarneming dat ganzen een veel makkelijker en ‘productievere’ prooi voor de vos zijn: één ganzennest is een halve week eten tegen een gruttonest een kwart dag.

Al met al is er jaar op jaar te weinig broedsucces in termen van jongen die vliegvlug worden. De populatie vergrijst dan en loopt in aantallen terug.

Maar er speelt meer: (planologische) ontwikkelingen.

· De uitbreiding van Houten bij de Meerpaal schoffelt een groot kerngebied weg. De gemeente heeft –heel lovenswaardig- budget uitgetrokken voor compensatie. Tot nu toe komt die moeizaam op gang. Recent lijkt daar verbetering in te komen, maar dan is het budget te beperkt om een voldoende groot gebied geschikt te houden voor weidevogels. Dat vergt dus aanvullende actie.

· De oefenstrook voor paragliding aan de Achterdijk mag tot nu toe alleen na het broedseizoen gebruikt worden. Men wil dat vervroegen. Omdat er weinig bekend is over het effect van paragliding op weidevogels is daar vorig jaar een onderzoek voor gestart. Dat is mislukt door ondeskundige uitvoering en door weinig geschikte onderzoeksmomenten: er moet gevlogen kunnen worden om het effect te bepalen en de daarvoor geschikte weersomstandigheden waren vorig jaar schaars. Eén ding werd wel duidelijk: de activiteit op de start- en landingsbaan is dusdanig dat weidevogels daaromheen de kuierlatten zullen nemen. Desondanks wil de gemeente de vliegperiode verruimen. Weliswaar onder voorwaarde dat er niet gevlogen mag worden als er vogels in de buurt zitten, maar of dat in de praktijk werkt? Gaat de gemeente wekelijks controleren of er vogels broeden?

· Vanuit Linieland wordt de recreatieve ontsluiting van Eiland van Schalkwijk verbeterd. Hartstikke goed. Maar dan moet er wel goed rekening gehouden worden met de verstoringseffecten die daar ook bij horen: de paden niet door goede weidevogelgebieden. Zo niet, dan kun je wel mooi wandelen of fietsen, maar valt er weinig meer te beleven.

Er zijn ook ontwikkelingen die een kans kunnen zijn:

· Het waterschap moet de waterberging in de polder Blokhoven vergroten. Dat kun je in de vorm van een plas doen, je kunt het ook verspreid door de polder doen met flauw oplopende taluds van sloten. Als je die dan extensief beheert heb je in ieder geval sterk verbeterde foerageermogelijkheden voor (weide)vogels. En kansen voor flora en andere fauna. Boeren vrezen dat dit ‘ganzenkwekerijen’ worden. Mits goed beheerd (als extensief (vochtig) grasland) is die kans klein. Een plas met rietkragen is veel eerder een ‘ganzenkwekerij’.

· Met het afvoeren van de agenda van ‘Schalkstad’ neemt de agrarische activiteit in het gebied weer toe. Omdat ook het melkquotum verdwijnt komen er melkveehouders bij en breiden de zittende melkveehouders uit. Dat kan standaard, dus met kiloknallers in het grasland (Engels en Italiaans raai) en in de tank (melk voor een marginale prijs). Maar het kan ook anders. Insteken op kwaliteit, samenwerken met andere producenten die al (deels) voor de lokale markt kiezen (Blokhovens varken, sommige fruittelers) en samen met de sterke alliantie van de Rijke weide (van Vogelbescherming Nederland) een economisch, sociaal èn ecologisch duurzamere bedrijfsvoering opzetten. Vergt een ander soort vakmanschap, boeren die dar één keer voor gekozen hebben vinden het vaak veel interessanter en uitdagender.

· Het beheer van de uiterwaarden blijft hangen tussen servet en tafellaken. Grote delen zijn aangekocht door Staatsbosbeheer en moeten ooit ‘procesnatuur’ worden. Maar omdat het nog geen aaneengesloten delen zijn is dat toekomstmuziek. En dat blijft het vooralsnog ook omdat de provincie verdere aankopen geschrapt heeft. Waren de uiterwaarden ooit rijk aan weidevogels, nu is het beheer niet agrarisch genoeg meer, de vegetatie verruigt. En de ecologisch winst die echte procesnatuur kan opleveren blijft uit. De resterende percelen zijn maisland, waar maar zeer beperkt weidevogels beschermd worden. En dan hebben we twee keer niks (te weinig). Een ander beheer, samen met een aantal boeren met de juiste instelling kan weer kansen bieden voor weidevogels inde uiterwaarden.

Geen van deze kansen leidt automatisch tot succes. Gezamenlijke actie van een aantal partijen is nodig: gemeente Houten, boeren (Agrarische natuurvereniging Kromme Rijnstreek), waterschap, recreatieschap. Clubs als de Milieuwerkgroep kunnen daar natuurlijk bij helpen. Als ik kijk naar de ambities van de gemeente dan ligt het voor de hand dat zij het initiatief neemt. Willen de miljoenen die nu geïnvesteerd worden vanuit de Nieuwe Hollandse Waterlinie enig rendement opleveren, dan is een aantrekkelijk Eiland van Schalkwijk cruciaal. Een vitale weidevogelpopulatie is daar een onmisbaar onderdeel van. En die heeft grofweg een 100-150 hectare optimaal beheerd grasland nodig met daar omheen tussen in stukken waar goed rekening met weidevogels gehouden wordt. Dat moet toch te organiseren zijn op het Eiland van Schalkwijk….. Als we nog een paar jaar wachten hoeft het niet meer, dan heeft de laatste grutto het licht uit gedaan…..






Fill in only if you are not real





The following XHTML tags are allowed: <b>, <br/>, <em>, <i>, <strong>, <u>. CSS styles and Javascript are not permitted.
Posted by Ardea purpurea 28 May, 2014 21:07:13

Mooi stuk inderdaad, en hopelijk veelgelezen, maar wat kunnen we doen? Aangaande het paragliding-gebied bijvoorbeeld, is er niet iets van een petitie van de MWH die we kunnen tekenen en helpen verspreiden? Geen idee of zulke acties al eens geprobeerd zijn, maar grote natuurbeschermingsorganisaties doen het om de haverklap. Er zijn vast genoeg mensen, waaronder ik dus, die hun tegenstem hoorbaar willen maken, maar niet weten hoe.

Posted by Frans van Koppen 27 Apr, 2014 18:51:18

Mooi en helder stuk, Jan. Ook ik hoop dat velen het zullen lezen!

Posted by Ad van Heuven 25 Apr, 2014 07:57:32

Goed dat je het allemaal nog weer eens opschrijft. Ik hoop dat veel mensen het zullen lezen!